BỆNH DO VIRUS NIPAH (NIPAH VIRUS DISEASE)

Trang chủ » Hoạt động chuyên môn » Định hướng điều trị » BỆNH DO VIRUS NIPAH (NIPAH VIRUS DISEASE)

BỆNH DO VIRUS NIPAH (NIPAH VIRUS DISEASE)

MỞ ĐẦU

Bệnh do virus Nipah (Nipah Virus Disease – NVD) là một bệnh truyền nhiễm nguy hiểm mới nổi, có nguồn gốc từ động vật, gây viêm não cấp và viêm phổi nặng ở người với tỷ lệ tử vong rất cao. Virus Nipah được Tổ chức Y tế Thế giới (WHO) xếp vào nhóm tác nhân ưu tiên nghiên cứu do nguy cơ gây bùng phát dịch lớn và khả năng đe dọa an ninh y tế toàn cầu.

Trong bối cảnh gia tăng tiếp xúc người – động vật hoang dã, biến đổi khí hậu, toàn cầu hóa và di chuyển dân cư, việc nhận diện sớm, giám sát và chủ động chuẩn bị năng lực ứng phó đối với bệnh Nipah là yêu cầu cấp thiết đối với hệ thống y tế, đặc biệt tại các quốc gia có điều kiện sinh thái phù hợp cho ổ chứa virus.

TÁC NHÂN GÂY BỆNH

Tên tác nhân: Nipah virus (NiV)
Họ: Paramyxoviridae
Chi: Henipavirus
Bộ gen: ARN sợi đơn, chiều âm
Đặc điểm sinh học:
- Virus có khả năng gây bệnh nặng ở người và nhiều loài động vật
- Khả năng tồn tại trong môi trường ngắn, nhưng lây truyền hiệu quả qua tiếp xúc trực tiếp với dịch tiết

NiV có hai dòng chính:

Dòng Malaysia: liên quan đến chăn nuôi lợn, tỷ lệ tử vong thấp hơn
Dòng Bangladesh/Ấn Độ: lây người – người rõ rệt, tỷ lệ tử vong cao hơn

III. DỊCH TỄ HỌC

Ổ chứa và nguồn lây

1.1. Ổ chứa tự nhiên

Dơi ăn quả thuộc chi Pteropus là ổ chứa tự nhiên chính
Dơi nhiễm virus nhưng không có biểu hiện lâm sàng

1.2. Vật chủ trung gian

Lợn (đã xác định rõ trong ổ dịch Malaysia)
Một số động vật nuôi khác có thể nhiễm nhưng vai trò dịch tễ còn hạn chế

1.3. Nguồn lây sang người

Tiếp xúc trực tiếp với:
- Dơi nhiễm virus
- Động vật trung gian bị bệnh
Sử dụng thực phẩm nhiễm virus:
- Nước chà là tươi, trái cây bị dơi làm ô nhiễm
Lây truyền từ người sang người:
- Qua giọt bắn, dịch tiết hô hấp
- Qua tiếp xúc gần, chăm sóc bệnh nhân

Phân bố địa lý

Các quốc gia đã ghi nhận ca bệnh ở người:
- Malaysia
- Singapore
- Bangladesh
- Ấn Độ (bang Kerala)
Một số quốc gia phát hiện virus trên dơi:
- Thái Lan, Campuchia, Indonesia

👉 Việt Nam chưa ghi nhận ca bệnh, nhưng có sự hiện diện rộng rãi của dơi Pteropus, do đó nguy cơ tiềm ẩn là có thật.

Đối tượng nguy cơ cao

Người chăn nuôi, giết mổ động vật
Nhân viên y tế chăm sóc ca bệnh nghi ngờ
Thành viên gia đình bệnh nhân
Cộng đồng sống gần khu vực có dơi cư trú

ĐẶC ĐIỂM LÂM SÀNG
Thời gian ủ bệnh

Trung bình: 5–14 ngày
Có thể kéo dài đến 30–45 ngày

Biểu hiện lâm sàng

2.1. Giai đoạn khởi phát

Sốt cao
Đau đầu dữ dội
Đau cơ, mệt mỏi
Buồn nôn, nôn

2.2. Giai đoạn toàn phát

Viêm não cấp:
- Rối loạn tri giác
- Co giật
- Hôn mê
Viêm phổi nặng:
- Khó thở
- Suy hô hấp cấp
Có thể kèm:
- Suy đa cơ quan
- Rối loạn huyết động

Tiến triển và tiên lượng

Diễn biến nhanh, nặng
Tỷ lệ tử vong: 40–75%
Người sống sót có thể:
- Động kinh kéo dài
- Rối loạn nhận thức
- Di chứng thần kinh vĩnh viễn

CHẨN ĐOÁN
Chẩn đoán lâm sàng – dịch tễ

Viêm não hoặc viêm phổi nặng không rõ nguyên nhân
Tiền sử:
- Tiếp xúc động vật
- Đến/ở vùng có dịch
- Tiếp xúc ca bệnh nghi ngờ

Chẩn đoán xét nghiệm

RT-PCR phát hiện ARN virus
ELISA phát hiện kháng thể
Mẫu bệnh phẩm:
- Máu
- Dịch não tủy
- Dịch hô hấp

Chẩn đoán phân biệt

Viêm não Nhật Bản
Cúm gia cầm độc lực cao
Ebola
SARS, MERS

ĐIỀU TRỊ

Chưa có thuốc điều trị đặc hiệu
Điều trị chủ yếu là:
- Hồi sức tích cực
- Hỗ trợ hô hấp
- Kiểm soát phù não, co giật
Một số thuốc đang nghiên cứu:
- Ribavirin
- Kháng thể đơn dòng (m102.4)

VII. PHÒNG, CHỐNG VÀ KIỂM SOÁT DỊCH